सान्द्रता
(सांद्रता से अनुप्रेषित)
नेविगेशन पर जाएँ
खोज पर जाएँ
साँचा:asbox रसायन विज्ञान में किसी विलयन की सांद्रता (concentration) उस विलयन के इकाई आयतन में उपस्थित पदार्थ की मात्रा के रूप में परिभाषित किया गया है। किन्तु रसायन विज्ञान में सांन्द्रता की चार अलग-अलग परिभाभाषाएँ हैं : द्रव्यमान सान्द्रता (mass concentration), मोलर सान्द्रता (molar concentration), संख्या सान्द्रता (number concentration), तथा आयतनी सांद्रता। यद्यपि किसी भी प्रकार के रासायनिक मिश्रण के सन्दर्भ में सान्द्रता की बात की जा सकती है किन्तु प्रायः यह विलयन में उपस्थित विलेयों के लिए ही प्रयुक्त होता है।
चित्र:Dilution-concentration simple example.jpg
छबि के माध्यम से तनुता और सान्द्रता के अन्तर का प्रदर्शन
- मोलरता
- मोलरता (M) = विलेय का ग्राम में भार / (विलेय का अणुभार * विलयन का आयतन (लीटर में))
यदि १०० ml विलयन में ५.८५ ग्राम नमक घुला हो तो उस विलयन की मोलरता = ५.८५ / (५८.५ * ०.१) = 1 M
सान्द्रता तथा उससे सम्बन्धित राशियों की सारणी
| सान्द्रता का प्रकार | प्रतीक | परिभाषा | SI ईकाई | अन्य ईकाई |
|---|---|---|---|---|
| द्रव्यमान सान्द्रता | <math>\rho_i</math> or <math>\gamma_i</math> | <math>m_i/V</math> | kg/m3 | g/100mL (= g/dL) |
| मोलर सान्द्रता | <math>c_i</math> | <math>n_i/V</math> | mol/m3 | M (= mol/L) |
| number concentration | <math>C_i</math> | <math>N_i/V</math> | 1/m3 | 1/cm3 |
| volume concentration | <math>\phi_i</math> | <math>V_i/V</math> | m3/m3 | |
| Related quantities | Symbol | Definition | SI unit | other unit(s) |
| नॉर्मलता | <math>c_i/f_\mathrm{eq}</math> | mol/m3 | N (= mol/L) | |
| मोलरता | <math>b_i</math> | <math>n_i/m_\mathrm{solvent}</math> | mol/kg | |
| मोल अंश (mole fraction) | <math>x_i</math> | <math>n_i/n_\mathrm{tot}</math> | mol/mol | ppm, ppb, ppt |
| मोल अनुपात | <math>r_i</math> | <math>n_i/(n_\mathrm{tot}-n_i)</math> | mol/mol | ppm, ppb, ppt |
| mass fraction | <math>w_i</math> | <math>m_i/m_\mathrm{tot}</math> | kg/kg | ppm, ppb, ppt |
| mass ratio | <math>\zeta_i</math> | <math>m_i/(m_\mathrm{tot}-m_i)</math> | kg/kg | ppm, ppb, ppt |